Clowns Fellini: inter infantem terrorem et universam sapientiam

Cum septennarius Federico primo in circumduum duxit, non riepsit. Statit. Non intellegit qui hi homines in coloribus vestitum et faciis pictis — «bestias aut spiritus?». Non putabat eos ridere. Hic infantis metus, confusus cum reverentia tremore, in totam vitam manuit et effluxit in unum ex personalissimis et penetrantibus pelliculis magni Italiani — “Clowns” (1970). Sed ut pelliculam istam etiam, quamquam locum cluni in mundo Fellini comprehendere, ad intrinsecum culture Italianae debeat, ubi masca et risus semper magnius erant quam ludus solus.

Radices Italianae: cum masca philosophiam fit

Traditione cluni Italiana non coepit et non finiet in circumduo. Radices eius in celebre comedio dell'arte, theatro maschae, quod in saeculo XVI–XVII omnem Europam conquistavit. Hic erat theatri sine verbo, ubi actores in maschis scenas improvisatas ludunt, plenas bufonadis, acrobatis et grotesco. Hi erant archetypaeae mascae — astutus et astutus Arlecino, naivus et tristis Piero, vanus et stultus Pantalone. Hic personages non ludunt solum — excipiunt vitia societatis, revelant stultitiam humanam et mendacium.

Ex his traditionibus crevit et cluni modernus. Clunus albus — gravis, importantis, superconfidentis — directus heres vetustarum mascae “domini” et “intellectualis”. Clunus rufus — incalidus, tumultuosus, semper in periculum — effigies cluni popularis, Arlecini, qui semper parat mundum invertere. Hic conflictus perpetuus non est solum numerus circenses, sed metaphora totius vitae humanae. Et Fellini, sicut nullus alius, hoc intellexit.

Albus et rufus: duo facies hominis

Fellini non solum clunos pelliculis affixit — creavit eis in base philosophicam typologiam. In mundo eius clunus albus est effigies ordinis, ratio, moralis, totius, quod “impositum”. Ille repraesentat Matrem, Patrem, Magistrem, Artificem — omnes illas figuras auctoritarias, qui conatur nos in marginibus idealis concludere. Clunus rufus est rebelles, infantem, qui maculat se ipsum et refrigit se regulis. Hic instinctus, libertas, desiderium ad basum, quod in re factum est summum humanum.

Secundum Fellini, totus mundus habitatur his duobus typo. Et conflictus ille — non bellum, sed saltus. Albus conatur ideales suos rufo inimicis imponere, rufus in reversum facit omnia contraria — et in his conflictu perpetuo nascitur vita. Finis pelliculae “Clowns” non victo, sed concordia. Duo personages ad se ipsum veniunt et simul in longum abire. Hic, secundum verba ipsius directoris, est “mythus de possibile concordia oppositorum, unitate essentiae existentiae”. Gustus amari ex his concordia — ex his, quod nos, auditores, perfecte intelligimus: in re numquam potuimus perfecte concordare rationem et instinctum, ordinem et caos.

“Clowns” (1970): proscissio a Juventute et a Saeculo

Pellicula ipsa est tentatio directoris reverti in illud ipsum Juventutem, ubi primo cum cluni familiaris factus est. Incipit cum semi-autobiographica scena: parvulus puer noctu ab sonis mirabilibus vigilat, ad fenestram venit et videt, ut magnam tendam circi super urbe creatur. Hic momentus est simul magicus et terribilis — circus in vitam quotidianam intrat, sicut aliquid alienum, extraneum, quasi extra terram.

Postea Fellini audientem in peragium per Europam in quaestum magnorum cluni mittit. Director et eius pars in Italia, Francia, Hispania colunt, interrogationes vetustis artificibus circi affixas. Videntur hi extra scenas, sine grege — fatigati, oblivisci, sed tamen magnam magiam, quam tempus cum parvulo Federico commovebat, retinentes. Hic pellicula memoria, pellicula investigatio, pellicula proscissio. Quia cluni, quos quaerit, iam prope ex mundo abire. Publica sunt solum magis experta, circus magnum est non mirum, cluni herois. Ridentes eorum in scena extranea tristitiam latet: scintunt, quod tempus eorum transire.

In fine Fellini “funus cluni” instituit. Sed auditores, qui magistrum cognoscunt, intellegunt: non posse televivum excludere. Scena proscissio scena aduentu substituit. Veri cluni non moriuntur. Solum tempum suum expectant, ut revertantur et iterum nos ridere — aut terrere usque ad tremorem.

Cluni ut codex culture

Secundum Fellini, lingua circi, relationes inter clunum alvem et rufum — codex universalis, qui permitit omnia intelligere: ab processibus in cultura moderna usque ad sumentiam humani “ego” et naturam doni creativi. In pelliculis suis clunus non est personage, sed statum. Hic est homo, qui magnopere scit de mundo et ideo ridere cogitatur. Aut — magnopere parvus, et ideo risus eius est naivus.

Cluni Fellini semper de duplicitate sunt. Rident, sed sub risu — tristitiam. Cadunt, sed in cadendo est elegantia. Apparente stultitate, sed haec stultitia est unica forma sinceritatis in mundo, ubi omnes mascae portant. In his sensu unusquisque nostrum est parvus clunus. Alius — albus, alius — rufus. Alius — et uterque simul.

Hereditas, quae non moritur

“Clowns” Fellini usque adhuc inspirant. Eorum sunt fundamentum pro operibus, representationibus theatralibus, operis directorum iuvenum. Sed principalis — ipsi memorant nobis, quod clunus non est solum arteactus. Hic est metafora vitae, ubi risus et lacrimae ad manus coepit, ubi ordo perpetuus certat cum caos, et victo uno super alterum impossibile et non necessarium est.

Fellini non dedit responsum in quaestum, qui sunt cluni. Simus ipse ostendit — et reliquit nobis ius decidere solum. In uno ex interrogationibus directoris quaesitum est: “Quid voluisti pellicula tua dicere?”. Non potuit respondere — in his momento vasum super caput suum cecidit. Jocus? Possibile est. At potest esse, quod hoc et fuit responsus honestissimus: vita est circus, et omnes in eo cluni sumus. Principale — non desistere mirari et ridere, cum terribile est.

Permanent link to this publication: