Sancta Etheldreda: regina, fuga et fundatrix magnae sanctitatis Anglicae

In historia Anglicana sunt nomina quae sonant sicut musica aevi defuncti. Etheldreda est unum eis. Sub nomine vetusto et slightly acerrimo latet mulier, cuius factum impossibile factum est: duobus in matrimonium duxit, duobus in virginem manuit, ab marito regi fugauit, monasterium fundavit, quod in magnas ecclesias Anglicas una cum est, et post mortem caro eius non deperit. Colunt eam et Catholici, et Orthodoxi, et Anglicani. Dies memoriae eius — 23 Iunii — in toto mundo Christiano celebratur. Quis illa sancta est, cuius nomen a vetuso Anglico significat "nobilis virtus"?

Sanguis regalis et primaevum pietas

Etheldreda nata est circa annum 636 in villa regia E cynning in Anglia orientali, in terra hodie comitatus Suffolci. Filia reginae Annae, reginae Anglorum orientalium, et soror sanctarum Sexburgae, Ethelburgae, Ercenwaldi et Wittburgae erat. Familia eius fidei profunda erat, et ab infante pueritia Christiani ideales apprehendit. A sancto Felice baptizata est, qui appellatur apostolo Angliae orientalis. Ipse, sanctus Aidan et futura abbatissa Hilda, influentiam decisivam in eam habuerunt: iam in juventute Etheldreda sentit impulsum irresistibilem ad vitam monachicam, puritatem et servitium Deo.

Primus matrimonium — ex calculatione, sed in concordia

Sed fortuna aliter disponent. Anno 652, cum Etheldreda circa annos sexagesimum duos esset, pater eius eam in matrimonium duxit Tonbertum, magnum principem de terra appellata "Terra Planum" — regione in finibus comitatorum Cambrigii et Lincolnshri. Hic matrimonium socium politicum fuit, qui posset fortificare positiones regni. Sed, sicut traditione dicitur, Tonbértus fuit vir sicut et sua iuvenis uxorem, tam religiosus. Conventum fecerunt vivere in castitate plena, servare virginitatem, ut si non essent mariti. Trium vel quinque annos duravit huiusmodi societas mirabilis, donec Tonbértus moriturus est. Etheldreda relicta est vidua — et, quod magis, libera ab obligationibus matrimonii.

Insula Ely sicut dotum

Sicut dotum, Tonbértus ei terras in insula Ely dedit — tunc insula erat, circumdata palude et aqua, inaccessibilis, ergo optimo apta vitae solitariae. Etheldreda ibi se recessit post mortem mariti. Gaudia tacebat, oratione et libertate. Sed pax fuit brevis.

Secundus matrimonium — cum rege, qui mutavit opinionem

Post annos paucos, in 660, res publicae rursus in vitam Etheldredae intromiserunt. Eam in matrimonium duxit Ecgfridum, filium regis Northumbriae Oswiu. Ecgfrido erat annis quindecim — erat minor. Puerulus rex concordavit conditionibus sponsae: matrimonium manet castum, sicut et in praeda. Etheldreda facta est regina Northumbriae et, sicut scriptores chronicorum dicunt, ad suum puerulum juvenem magis sicut filium vel fratrem, non sicut uxorem, spectabat. Didicit illi catechisem, educavit in spiritu Christiano.quam regina, magnis donavit terras ad constructionem ecclesiarum — exempli gratia, tradidit parcelam ad fundationem celebritatis abbatis Hexham. Duodecim annos duravit iste matrimonium mirabilis. Sed Ecgfrid crescebat, virandus et in fine deciderat, ut velit relationes matrimoniales normalia. Petivit a Etheldreda, ut expleturus esset officium matrimoniale. Rege iratus, promissa pecuniae, minaces, sed regina in suo statu manuit. Non voluit violare votum, datum Deo iam in juventute.

Fuga per ripam effusam

Consiliatricem et auxiliarium Etheldredae in his conflictibus fuit sanctus Wilfridus, episcopus Northumbriae. Suscepit decisionem eius et adiuvit fugere. Legendum dicitur: cum Etheldreda ab aedibus abiebat, Ecgfrid in persequendam eam iacuit. Pervenit ad eam prope, sed repentina effusio fluminis Humberi ostaculum praebebat. Regi ad revertendum fuit, et fuga, cum victa, ad insulam Ely — suum hereditarium dominium, quod una cum primo marito donatum erat — pervenit.

Fundationem monasterii in Ely

Anno 672 Etheldreda monachicam professionem in monasterio Colingrem sub directione sororis suae Ebbe accepit. Sed in anno sequenti, 673, in insula Ely revertit et ibi monasterium duplicem fundavit — pro monachis et pro monialibus. Hoc fuit audacissimus gradus: monasteria duplicia erant rara evenire etiam in his aevi. Etheldreda facta est prima abbatissa eius. Eam dominium cum sapientia, pietate et fortitudine administravit, laudem non solum sanctae, sed et magnae administratricis et spirituales docentis meruit.

Praedictionem mortis et mirabile non putrefacere

Etheldreda in monasterio solum sex annos vivit. Secundum traditionem, eam donum prophetiae habuit et ante tempus diem mortis suae praedicavit. Sciebat, ut die 23 Iunii 679 morietur. In die illa inter monialia eius ebrea est, et multi moriebantur. Etheldreda ipsa graviter patiebatur tumor in collo — secundum versionem, cancrum, quod poenam pro sua formeri dilectioni ad pretiosa erat consideraturus. Sed dolorem cum mirabili humilitate patiebat.

Mortua est die 23 Iunii 679 et in coffina lignea sepulta est, sicut petivit, sine honoribus. Tamen post quattuordecim annos soror eius Sexburga, qua succedit eam in sede abbatis, deciderat ossa eius in coffinam lapideam intra ecclesiam transferre. Cum coffina aperita est, omnes praesentes mirati sunt: caro Etheldredae non deperit. Non subiit putrefactioni, et tumor in collo evanuit, sicut si numquam fuit. Medici et monialia, qui hoc mirum testimonium dederunt, unanimes de signo divino recognoscunt.

Cultus, destructione et resurgemento

Notitia de non putrefactione ossibus per totam Anglicam diffusa est, et Ely factum est locus peregrinationis. Ad sepulcrum sanctae advenebant morbi — praesertim qui a morbis gargarum et colli patiebantur. Crediebatur, quod tangens ossa eius sanationem adferret. Etheldreda facta est una e sanctis Anglicis primis culta. Nomen eius mutatur: ab Æthelthryth in Etheldreda, deinde in Audrey, et ab nomine Audrey, inquam, originem accipit verbum Anglicum tawdry — "mishura, bonasia". Factum est, quod in mercatoribus in die sanctae Odri vendebant bonasia, et post tempus nomen hoc cum bonis ornamentis associavit.

Monasterium in Ely crescebat per approximante annos nongentes. In saeculo undecimo in loco parvae ecclesiae coepit constructionem magnae ecclesiae cathedralis, quae ibi et nunc stat. Tamen in 1539, in reformatione Henrici VIII, monasterium clausum est, et ossa sanctae Etheldredae destructa. Ossa eius, videtur, amissa sunt. Tamen in saeculo XIX resurgit interest sancta. Multas ecclesias, consecratas in eius honore, restitutae sunt. Hodie eam in traditionibus Catholicis, Orthodoxis et Anglicanis colunt. In Londone in Ely Place usque adhuc stat ecclesia Sanctae Etheldredae — una e vetustissimis ecclesiis Catholicis capitis.

Duo dies memoriae

Sanctae Etheldredae duo dies memoriae sunt. Primus — 23 Iunius, dies mortis eius. Secundus — 17 Octobris, dies transferentis ossa eius in coffinam lapideam. In ecclesia Elyensi usque adhuc videtur sculpturae in reliefu scenarum vitae eius, et in loco destructae arcae stat lapidea tabula memoriae. Omnia annua in his diebus in Ely celebrantur solemnitates, et centena peregrinorum venient ad laudare memoriam mulieris, qua fidelitas suum votum preferuit coronae regia.

Quod de Etheldreda remanet

Etheldreda non est solum sancta de chronicis antiquis. Symbol est fortitudinis femininae, fidelitatis verbo suo et potentia defendere suum electionem, evenit potentia imperatoris. In vitae eius non est sanguis et martyrium, sed virtus alius generis — virtus recusationis. Recusatio matrimonii commodi, potentiae, divitiarum — pro eo, quod ei videtur unum verum. Non fuit martyria in significatione traditionali, sed fuit fortis. Et haec fortitudo, multiplicata humilitate, eam una e sanctis Anglicis magnis fecit.

Cum nunc nomen Etheldredae pronunciamus, non solum reginam aut abbatissam memoramus. Mulierem, qua aere regem "non" inquit et "si" conscientiae. Et in his, fortasse, est maximus lectionis modus, quam reliquit nobis per tresdecim saecula.

Permanent link to this publication: