Vox magnae urbis et suum in arte reflectum: monologus, conversatio, dialogus, tumultus

Magna urbs loquitur. Non verbis, sed ruggimento gummorum, signis vehiculorum, passibus millionum, ruggimento metra, musica ex fenestris apertis, clamoris mercatorum, sonitu tramviae, sonitu pluvii in asphaltem. Urbs est symphonia gutturalis, multisonans, in qua omnis sonus pars partiturae est. Artifices, scriptores, musici, regiares semper conaturunt hunc vocem captare. Confuderunt tumultum in ritmos jazzi, desperationem in monologum litterarium, conversationem perambulantium in dialogum in tabula. Quomodo arte reflectit acusticam metropolis? Analysum quattuor modos vocis urbani.

Monologus: urbs sicut confessio solitariae

In magna urbe homines saepe soli remanunt cum seipso. Multitudo circa, sed nullus, cum quem verbo transire possit. Haec acustica isolatio monologum parit — vox internus, quae plaudet sonitu viarum. In litteratura exemplum classicum est "Notae subterranearum" Dostoevskij vel romance Franzis Kafka, ubi heros per vias sine persona ambulat, seipso loquitur. In poesi sunt versi Alexijj Bloka ("Nox, via, lumen, apotheca…") — non dialogus, sed luctus internus congelatus. In pictura — opera Eduardi Hopper ("Nocturni"), ubi figuri in caffeterio sedent, non communicant, singuli in suo mundo. In musica — solae pianisticae Erichi Satij, quas ipse "musica mobiliarum" nominavit — sonus, qui non requirit responsum. Monologus urbanus in arte est clamor solitudinis in tumultu vacuo.

Conversatio: dialogi in celeritate

Urbs est conversatio infinita. Conversatio mercatoris et compratoris, viatoris et taxistoris, amantium in scammia, duorum amicorum, qui in caffeterium intrant. Haec breves, fragmentaria dialogi constitunt textum vitae urbanae. In litteratura magnifico modo transmissit Iohannes Joyce in "Ulysses", ubi heroi permutantur replicis, non audientes alterum. In theatro — dramata Tennesseae Williams vel Edwardi Albi, ubi conversationes in veranda aut in cubicula in speciem vitae urbanae fit. In cinematographia — dialogi Woody Allen, ubi heroi loquentur simul, interrumpentes, creando illusionem intelligentiae. In pictura — "Clamor" Munch? Non, ibi magis monologus. Sed opera Pjera Augusti Renuai ("Bal in Moulin de la Galette") — multa conversationes, gestus, oculos. Conversatio in arte est poliphonia, ubi omnis vox significat, sed nullus audit socium usque ad finem.

Dialogus: cum urbs hominem respondit

Occasione urbs in dialogum intrat. Non homines, sed ipsa urbs metropolitana: sua architectura, aeris conditio, ritmi. Homo questionem proponit, et urbs echo, semaforo, inopinato virgulto respondit. In litteratura hoc "Petropolis" Andrei Beloj, ubi urbs vivum entitatem est, quod cum heroe loquitur. In cinematographia — pelliculae Michelangelo Antonioni ("Ombra", "Nox"), ubi heroi per vias desertas Romanas ambulant, architectura premit, respondens silentio. In musica — "Metropolis" Friderici Langa? Non, hoc pellicula est, sed musica Gotfridi Gupperci creat dialogum machinae et hominis. In poesi — cyclus "Moskva" Marinaj Tsvetaevae, ubi urbs apparat sicut socius: "Moskva! Quis magnus hospes domus". Dialogus hominis et urbis in arte semper est tentatio pacem petere, linguam communem in caos inventare.

Tumultus: acusticus caos sicut inspiratio

Sed principalis vox urbis est tumultus. Non melodia, non rhythmus, sed solumtum tumultus chaoticus, dissonans. Ruggimento motoris, ruggimento tramviae, buentia, clamores, eco passuum, sonus vitrioli fracti, musica ex fenestris alienis. Tumultus irritat, defatigat, sed ipse inspirat artifices. In musica primum hoc intellexerunt futuristae: Ludovici Russolo scripsit "Artes sonorum" (1913), ubi petivit in musica usum sonorum urbis: ruggimento locomotorum, sibilum aevi, sonitus vehiculorum. Postea hoc developmentum in musica industriali (Einstürzende Neubauten), in techna (ritmi metra), in ambienti (recordatio sonitus urbani sicut musica) obtinuit. In pictura — futurismus Umbertij Boccioni ("Urbs ascendens"), ubi motus et tumultus per formae raptas transmissi sunt. In litteratura — romance Iohannis Dos Passos "Manhattan", ubi inclusi sunt collages ex titulis gazetarum, clamoribus viarum, fragmentis publicitatis. In cinematographia — symphoniae urbane 1920-ae ("Homo cum cinematographo" Dzigi Vertov), ubi tumultus urbis in montage musicali fit. Tumultus in arte non est musica contraria, sed nova musica, reflectens tempus.

Conclusio

Vox magnae urbis multiformis est. Poteat esse monologum tranquillum solitariae hominis apud fenestram, conversationem fragmentariam in omnibus autobus plenissimis, dialogum cum muriis aereis nubeculae, tumultu acustico, qui aurium coactum est. Semper aestit arte captare hunc vocem — non ut ab eo effugere, sed ut intelligere. Intelligere, ut vivamus in hoc gutture, ut respiremus inter metronum passuum, ut amemus sub accompanimento sirenum. Et, possibiles, si vocem urbis decifraverimus, et nostram decifraverimus.

Permanent link to this publication: